(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

शान्तिपर्व (Mahabharat) - 12. शान्तिपर्व(महाभारत)


॥ श्रीः ॥
12.277. अध्यायः 277
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति धर्मार्थकामेषु धर्मस्यैव ज्यायस्त्वप्रतिपादककुण्डधारचरित्रप्रतिपादनम्॥ 1॥


Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

युधिष्ठिर उवाच। 12-277-0x(6334)(76390)
धर्ममर्थं च कामं च वेदाः शंसन्ति भारत।
कस्य लाभो विशिष्टोऽत्र तन्मे ब्रूहि पितामह॥ 12-277-1(76391)
भीष्म उवाच। 12-277-2x(6335)
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम्।
कुण्डधारेण यत्प्रीत्या भक्तायोपकृतं पुरा॥ 12-277-2(76392)
अधनो ब्राह्मणः कश्चित्कामाद्धनमवैक्षत।
यज्ञार्थं सततोऽर्थार्थी तपोऽतप्यत दारुणम्॥ 12-277-3(76393)
स निश्चयमथो कृत्वा पूजयामास देवताः।
भक्त्या न चैवाध्यगच्छद्धनं संपूज्य देवताः॥ 12-277-4(76394)
ततश्चिन्तामनुप्राप्तः कतमद्दैवतं तु तत्।
यन्मे द्रुतं प्रसीदेत मानुषैरजडीकृतम्॥ 12-277-5(76395)
सोऽथ सौम्येन मनसा देवानुचरमन्तिके।
प्रत्यपश्यज्जलधरं कुण्डधारमवस्थितम्॥ 12-277-6(76396)
दृष्ट्वैव तं महाबाहुं तस्य भक्तिरजायत।
अयं मे धास्यति श्रेयो वपुरेतद्धि तादृशम्॥ 12-277-7(76397)
संनिकृष्टश्च देवस्य न चान्यैर्मानुषैर्वृतः।
एष मे दास्यति धनं प्रभूतं शीघ्रमेव च॥ 12-277-8(76398)
ततो धूपैश्च गन्धैश्च माल्यैरुच्चावचैरपि।
बलिभिर्विविधाभिश्च पूजयामास तं द्विजः॥ 12-277-9(76399)
ततस्त्वल्पेन कालेन तुष्टो जलधरस्तदा।
तस्योपकारनियतामिमां वाचमुवाच ह॥ 12-277-10(76400)
ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चोरे भग्नव्रते तथा।
निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः॥ 12-277-11(76401)
आशायास्तनयोऽधर्मः क्रोधोऽसूयासुतः स्मृतः।
लोभः पुत्रो निकृत्यास्तु कृतघ्नो नार्हति प्रजां॥ 12-277-12(76402)
ततः स ब्राह्मणः स्वप्ने कुण्डधारस्य तेजसा।
अपश्यत्सर्वभूतानि कुशेषु शयितस्तदा॥ 12-277-13(76403)
शमेन तपसा चैव भक्त्या च निरुपस्कृतः।
शुद्धात्मा ब्राह्मणो रात्रौ निदर्शनमपश्यत॥ 12-277-14(76404)
माणिभद्रं स तत्रस्थं देवतानां महाद्युतिम्।
अपश्यत महात्मानं व्यादिशन्तं युधिष्ठिर॥ 12-277-15(76405)
तत्र देवाः प्रयच्छन्ति राज्यानि च धनानि च।
शुभैः कर्मभिरारब्धाः प्रच्छिदन्त्यशुभेषु च॥ 12-277-16(76406)
पश्यतामथ यक्षाणं कुण्डधारो महाद्युतिः।
निष्पत्य पतितो भूमौ देवानां भरतर्षभ॥ 12-277-17(76407)
ततस्तु देववचनान्मणिभद्रो महामनाः।
उवाच पतितं भूमौ कुण्डधार किमिच्छसि॥ 12-277-18(76408)
कुण्डधार उवाच। 12-277-19x(6336)
यदि प्रसन्ना देवा मे भक्तोऽयं ब्राह्मणो मम।
अस्यानुग्रहमिच्छामि कृतं किंचित्सुखोदयम्॥ 12-277-19(76409)
ततस्तं माणिभद्रस्तु पुनर्वचनमब्रवीत्
देवानामेव वचनात्कुण्डधारं माहद्युतिम्॥ 12-277-20(76410)
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते कृतकृत्यः सुखी भव।
धनार्थी यदि विप्रोऽयं धनमस्मै प्रदीयताम्॥ 12-277-21(76411)
यावद्धनं प्रार्थयते ब्राह्मणोऽयं सथा तव।
देवानां शासनात्तावदसङ्ख्येयं ददाम्यहम्॥ 12-277-22(76412)
विचार्य कुण्डधारस्तु मानुष्यं चलमध्रुवम्।
तपसो मतिमाधत्त ब्राह्मणस्य यशस्विनः॥ 12-277-23(76413)
कुण्डधार उवाच। 12-277-24x(6337)
नाहं धनानि याचामि ब्राह्मणाय धनप्रद।
अन्यमेवाहमिच्छामि भक्तायानुग्रहं कृतम्॥ 12-277-24(76414)
पृथिवीं रत्नपूर्णां वा महद्वा रत्नसंचयम्।
भक्ताय नाहमिच्छमि भवेदेष तु धार्मिकः॥ 12-277-25(76415)
धर्मेऽस्य रमतां बुद्धिर्धर्मं चैवोपजीवतु।
धर्मप्रधानो भवतु ममैषोऽनुग्रहो मतः॥ 12-277-26(76416)
माणिभद्र उवाच। 12-277-27x(6338)
सदा धर्मफलं राज्यं सुखानि विविधानि च।
फलान्येवायमश्नातु कायक्लेशविवर्जितः॥ 12-277-27(76417)
भीष्म उवाच। 12-277-28x(6339)
ततस्तदेव बहुशः कुण्डधारो महायशाः।
अभ्यासमकरोद्धर्मे ततस्तुष्टास्तु देवताः॥ 12-277-28(76418)
माणिभद्र उवाच। 12-277-29x(6340)
प्रीतास्ते देवताः सर्वा द्विजस्यास्य तथैव च।
भविष्यत्येष धर्मात्मा धर्मे चाधरस्यते मतिः॥ 12-277-29(76419)
भीष्म उवाच। 12-288-30x(6341)
ततः प्रीतो जलधरः कृतकार्यो युधिष्ठिर।
ईप्सितं मनसो लब्ध्वा वरमन्यैः सुदुर्लभम्॥ 12-277-30(76420)
ततोऽपश्यत चीराणि सूक्ष्माणि द्विजसत्तमः।
पार्श्वतोऽभ्याशतो न्यस्तान्यथ निर्वेदमागतः॥ 12-277-31(76421)
ब्राह्मण उवाच। 12-277-32x(6342)
अयं न सुकृतं वेत्ति को न्वन्यो वेत्स्यते कृतम्।
गच्छामि वनमेवाहं परं धर्मेण जीवितुम्॥ 12-277-32(76422)
भीष्म उवाच। 12-277-33x(6343)
निर्वेदाद्देवतानां च प्रसादात्स द्विजोत्तमः।
वनं प्रविश्य सुमहत्तप आरब्धवांस्तदा॥ 12-277-33(76423)
देवतातिथिशेषेण फलमूलाशनो द्विजः।
धर्मे चास्य महाराज दृढा बुद्धिरजायत॥ 12-277-34(76424)
त्यक्त्वा मूलफलं सर्वं पर्णाहारोऽभवद्द्विजः।
पर्णं त्यक्त्वा जलाहारः पुनरासीद्द्विजस्तदा॥ 12-277-35(76425)
वायुभक्षस्ततः पश्चाद्बहून्वर्षगणानभूत्।
न चास्य क्षीयते प्राणस्तदद्भुतमिवाभवत्॥ 12-277-36(76426)
धर्मे च श्रद्दधानस्य तपस्युग्रे च वर्ततः।
कालेन महता तस्य दिव्या दृष्टिरजायत॥ 12-277-37(76427)
तस्य बुद्धिः प्रादुरासीद्यदि दद्यामहं धनम्।
तुष्टः कस्यचिदेवेह मिथ्या वाङ्ग भवेन्मम॥ 12-277-38(76428)
ततः प्रहृष्टवदनो भूय आरब्धवांस्तपः।
भूयश्चाचिन्तयत्सिद्धो यत्परं सोऽभिमन्यते॥ 12-277-39(76429)
यदि दद्यामहं राज्यं तुष्टो वै यस्य कस्यचित्।
स भवेदचिराद्राजा न मिथ्या वाग्भवेन्मम॥ 12-277-40(76430)
तस्य साक्षात्कुण्डधारो दर्शयामास भारत।
ब्राह्मणस्य तपोयोगात्सौहृदेनाभिचोदितः॥ 12-277-41(76431)
समागम्य स तेनाथ पूजां चक्रे यथाविधि।
ब्राह्मणः कुण्डधारस्य विस्मितश्चाभवन्नृप॥ 12-277-42(76432)
ततोऽब्रवीत्कुण्डधारो दिव्यं ते चक्षुरुत्तमम्।
पश्य राज्ञां गतिं विप्र लोकांश्चैव तु चक्षुषा॥ 12-277-43(76433)
ततो राजसहस्राणि मग्नानि निरये तदा।
दूरादपश्यद्विप्रः स दिव्ययुक्तेन चक्षुषा॥ 12-277-44(76434)
कुण्डधार उवाच। 12-277-45x(6344)
मां पूजयित्वा भावेन यदि त्वं दुःखमाप्नुयाः।
कृतं मया भवेत्किं ते कश्च तेऽनुग्रहो भवेत्॥ 12-277-45(76435)
पश्यपश्य च भूयस्त्वं कामानिच्छेत्कथं नरः।
स्वर्गद्वारं हि संरुद्धं मानुषेषु विशेषतः॥ 12-277-46(76436)
भीष्म उवाच। 12-277-47x(6345)
ततोऽपश्यत्स कामं च क्रोधं लोभं भयं मदम्।
निद्रां तन्द्रीं तथाऽऽलस्यमावृत्त्य पुरुषान्स्थितान्॥' 12-277-47(76437)
कुण्डधार उवाच। 12-277-48x(6346)
एतैर्लोकाः सुसंरुद्धा देवानां मानुषाद्भयम्।
तथैव देववचनाद्विघ्नं कुर्वन्ति सर्वशः॥ 12-277-48(76438)
न देवैरननुज्ञातः कश्चिद्भवति धार्मिकः।
एष शक्तोस्मि तपसा दातुं राज्यं धनानि च॥ 12-277-49(76439)
भीष्म उवाच। 12-277-50x(6347)
ततः पपात शिरसा ब्राह्मणस्तोयधारिणे।
उवाच चैनं धर्मात्मा महान्मेऽनुग्रहः कृतः॥ 12-277-50(76440)
कामलोभानुबन्धेन पुरा ते यदसूयितम्।
मया स्नेहमविज्ञाय तत्र मे क्षन्तुमर्हसि॥ 12-277-51(76441)
क्षान्तमेव मयेत्युक्त्वा कुण्डधारो द्विजर्षभम्।
संपरिष्वज्य बाहुभ्यां तत्रैवान्तरधीयत॥ 12-277-52(76442)
ततः सर्वांस्तदा लोकान्ब्राह्मणोऽनुचचार ह।
कुण्डधारप्रसादेन तपसा सिद्धिमागतः॥ 12-277-53(76443)
विहायसा च गमनं तथा संकल्पितार्थता।
धर्माच्छक्त्या तथा योगाद्या चैव परमा गतिः॥ 12-277-54(76444)
देवता ब्राह्मणाः सन्तो यक्षा मानुषचारणाः।
धार्मिकान्पूजयन्तीह न धनाढ्यान्न कामिनः॥ 12-277-55(76445)
सुप्रसन्ना हि ते देवा यत्ते धर्मे रता मतिः।
धने सुखकला काचिद्धर्मे तु परमं सुखम्॥ ॥ 12-277-56(76446)

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि सप्तसप्तत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः॥ 277॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-277-6 जलधरं मेघम्। कुण्डधारं नामतः॥ 12-277-7 धास्यति विघास्यति। तस्य बुद्धिरजायतेति ट. थ. पाठः। दास्यति श्रेय इति ट. थ. ध. पाठः॥ 12-277-10 इमां गाधामगायतेति ध. पाठः॥ 12-277-14 निरुपस्कृतो भोगवर्जितः॥ 12-277-15 व्यादिशन्तं देवाज्ञया याचकेभ्यः फलानि समर्पयन्तम्॥ 12-277-16 अशुभेषु कर्मसूपस्थितेषु प्राग्दत्तमपि राज्यादिकं प्रच्छिन्दन्ति हरन्ति॥ 12-277-17 भूमौ पतितो ब्राह्मणहितार्थी। अग्रतः पतितो भूमाविति ध. पाठः॥ 12-277-18 कुण्डधार किमिष्यत इति झ. ध. पाठः॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.